Hata Yaparak Büyüyen Dijital Zihinler

Bilgisayarların dünyayı bizim gibi deneyimleyerek nasıl çözdüğünü kavradığında, teknolojiye bakış açın tamamen değişecek.

Yıllarca bilgisayarlara dünyayı öğretmek için onlara uzun kurallar listesi yazdık. Bir kedi fotoğrafını tanıması için sivri kulak varsa, ortada bir burun varsa bu kedidir diye uzun kodlar ürettik. Kedi arkasını dönünce veya fotoğraf karanlık olunca sistem tamamen çökerdi. Karşına sivri kulaklı bir köpek çıktığında o ezberlenmiş kural yüzünden köpeğe de kedi derdi. Dünyadaki her kedi cinsi için ayrı bir kural yazmak bir insan için fiziksel olarak imkansızdı.

Sonra bilim insanları bu kuralları yazmaktan vazgeçti. Bilgisayarlara tıpkı bizim gibi deneyimden öğrenmeyi öğretti. Buna makine öğrenmesi diyoruz.

Bunu netleştirmek için duvardaki bir hedefe dart oku attığını düşün. Oku eline aldığında rüzgarın direncini, kolundaki kasların gerilimini veya hedefin uzaklığını kağıt üzerinde fizik formülleriyle hesaplamazsın. Sadece oku fırlatırsın. Ok hedefin çok altına düşer. Beynin o an görünmez bir not alır ve hatayı kaydeder. Çok yavaş atarsam ok düşüyor diyerek ikinci atışında bileğini biraz daha sert savurursun. Bu kez ok hedefin sağına gider. Beynin tekrar ayar yapar. Denersin, yanılırsın ve en sonunda hedefin tam ortasını vurursun. Kural ezberleyerek değil, hata yaparak ve o hatalardan ders çıkararak o dengeyi kurarsın.

Makine öğrenmesi bilgisayarların dart oynamayı öğrenme şeklidir. Bilgisayara kedi kurallarını vermek yerine ona yüz binlerce kedi fotoğrafı ve kedi olmayan ağaç, araba fotoğrafları gösteririz. Sisteme hiçbir kural vermeden kendi kuralını kendin bul deriz. Bilgisayar incelemeye başlar. İlk başta tamamen sallar ve bir arabaya kedi der. Biz ona yanlış yaptığını söyleyerek ceza veririz. Bilgisayar bu hatadan anında ders çıkarır ve matematiksel hesaplarını değiştirir. Gerçek bir kediyi bulduğunda ona aferin diyerek ödül veririz.

Bizim günlerce uğraşacağımız bu atışları, bilgisayarlar kendi içlerinde saniyede milyonlarca kez yaparak birkaç saat içinde usta bir oyuncuya dönüşür. E-posta kutuna gelen gereksiz mesajları düşün. Gelen kutunu temiz tutan şey bu deneyimdir. Sistem milyonlarca insanın gereksiz diye işaretlediği mesajları inceler. Kazanmak kelimesinin hediye ile yan yana geldiğinde spam olduğunu, ihale kelimesiyle yan yana geldiğinde önemli bir iş mesajı olduğunu kendi kendine çözer. Makineler artık sıkıcı kuralları uygulamıyor, kendi deneyimleriyle dünyayı anlıyor.